Dünya gazetesi yazarı Özgür Erdursun, bugünkü yazısında “Asgari ücret, çalışanı korumak için vardır; ekonomik dengeleri bozmak ya da tüm geçim yükünü sırtlanmak için değil. Bugün yaşanan sorun, asgari ücretin yüksek ya da düşük olması tartışmasından çok, asgari ücretin sistem içinde üstlenmek zorunda bırakıldığı aşırı roldür.” diyerek Avrupa ülkelerindeki asgari ücret işleyişi ile Türkiye’deki asgari ücret algısını karşılaştırdı.
ASGARİ ÜCRETLİNİN GERÇEĞİ: GEÇİNEMEME ALGISI DEĞİL, GEÇİNEMEME GERÇEĞİ
Türkiye’de asgari ücret ile geçinilemeyeceğini vurgulayan Erdursun,
“1 Ocak 2025 itibarıyla yüzde 30 artışla 22.104 TL olarak belirlenen asgari ücret, rakamsal olarak artmış görünse de; kira, gıda, ulaşım ve enerji fiyatları karşısında hızla erimektedir. Bu nedenle bugün asgari ücretle çalışan milyonlarca kişinin “geçinemiyoruz” itirazı bir algı değil, yaşanan bir hayat gerçeğidir. Burada sorun, asgari ücretlinin yüksek ücret talep etmesi değildir. Sorun, asgari ücretin tek başına bir geçim politikasına dönüştürülmüş olmasıdır.” dedi.
Erdursun, “Asgari ücretin tanımı ne olmalı?” sorusunu şöyle yanıtladı:
“Asgari ücret;
* İnsan onuruna yakışır bir yaşam için en alt sınırdır,
* Çalışanı aşırı düşük ücrete karşı korur,
* Çalışarak yoksullaşmayı engellemeyi amaçlar.
Ancak asgari ücret;
* Ortalama ücret değildir,
* Tüm ücret sisteminin referansı değildir,
* Sosyal devletin yerine geçecek bir araç değildir.”
NEDEN HER SORUNU ASGARİ ÜCRETLE ÇÖZMEYE ÇALIŞIYORUZ
Türkiye’de yaşanan temel problemin asgari ücrete olması gerekenden çok daha fazla sorumluluk yüklenmesi olduğunu belirten Erdursun şöyle devam etti:
“Türkiye’de uzun süredir hâkim olan refleks şudur: Hayat pahalıysa, çözüm asgari ücret artışıdır.
Bu refleks ilk bakışta adil görünse de, vergi, kira, gıda ve enerji politikaları aynı anda düzeltilmediğinde şu sonuçları doğurur:
* Ücret skalası sıkışır,
* Asgari ücret ortalama ücrete yaklaşır,
* Asgari ücretli sayısı artar,
* Orta sınıf giderek erir.
SGK verilerine göre Türkiye’de ortalama ücret yaklaşık 30.000 TL seviyesindedir. Asgari ücret ise 22.104 TL’dir. Aradaki fark hızla kapanmaktadır.
Asgari ücret, ortalama ücretin yaklaşık %74’üne ulaşmıştır. Bu tablo, asgari ücretlinin kazandığını değil; ücret sisteminin dengesini kaybettiğini göstermektedir.”
AVRUPA’DA DURUM NE
Türkiye’yi Avrupa ile kıyaslayan Erdursun, Avrupa ve Türkiye’de asgari ücretin konumlandırılış tarzını şöyle tarif etti:
“Avrupa ülkelerinde asgari ücret;
* Ortalama ücretin genellikle %40–50’si düzeyindedir,
* Çoğunlukla mesleğe giriş ücreti olarak uygulanır,
* Kısa sürede aşılması beklenen bir tabandır.
Bu ülkelerde geçim yalnızca ücretle sağlanmaz.
Vergi sistemi, kira piyasası ve sosyal destekler birlikte çalışır.
Yani geçim, ücretin değil sistemin ürünüdür.”
TÜRKİYE’NİN ASIL AÇIĞI NEREDE
Türkiye’de asgari ücretlinin yükü ağır çünkü:
* Dolaylı vergiler yüksektir,
* Kira piyasası kontrolsüzdür,
* Gıda ve enerji fiyatları öngörülemezdir,
* Sosyal destekler yetersizdir.
Bu alanlarda çözüm üretilmediğinde, geçim yükü doğrudan asgari ücretin üzerine bindirilir. Ardından da asgari ücret artışı; enflasyonun, maliyetlerin ya da işsizliğin sebebi gibi tartışılır.
Bu yaklaşım hem eksik hem de adil değildir.”
ASGARİ ÜCRET NE DEĞİLDİR
“Asgari ücret ne sadece düşürülmesi gereken bir maliyet kalemidir ne de tek başına her sorunu çözecek sihirli bir rakamdır.” diyen Erdursun, sorunun tarifini ve çözümünü şöyle anlattı:
“Asgari ücret, çalışanı korumak için vardır; ekonomik dengeleri bozmak ya da tüm geçim yükünü sırtlanmak için değil. Bugün yaşanan sorun, asgari ücretin yüksek ya da düşük olması tartışmasından çok, asgari ücretin sistem içinde üstlenmek zorunda bırakıldığı aşırı roldür. Vergi, kira, gıda ve enerji politikalarıyla desteklenmeyen bir düzende, asgari ücret ne kadar artırılırsa artırılsın geçim sorunu ortadan kalkmaz; yalnızca bir sonraki yılın tartışması ertelenir. Bu nedenle asgari ücret tartışmasını yalnızca “kaç lira olmalı” sorusuna sıkıştırmak yerine, asgari ücretlinin nasıl bir yaşam sürmesi gerektiğini, bu yaşamın hangi politikalarla destekleneceğini ve yükün neden sadece ücret artışına bindirildiğini birlikte konuşmak zorundayız. Sorun rakamda değil, sistemin kendisindedir.”
